Veel mensen die worstelen met hun genderidentiteit hopen dat een transitie — hormonen, operaties, sociale verandering — een einde maakt aan hun psychisch lijden. Maar voor een aanzienlijk deel van de mensen die transitioneren blijken de psychische klachten na de ingreep te blijven bestaan, of keren ze in een andere vorm terug.

De verwachting versus de werkelijkheid

De narratief rondom transitie is vaak die van een doorbraak: eindelijk jezelf zijn, eindelijk thuis voelen in je lichaam. Maar ervaringsverhalen van detransitioners en onderzoek naar langetermijnuitkomsten laten een genuanceerder beeld zien.

Een studie uit Zweden, gepubliceerd in PLOS ONE (2011), volgde 324 mensen na geslachtsaanpassende chirurgie over gemiddeld 11 jaar. De onderzoekers stelden vast dat de groep significant hogere sterftecijfers had door suïcide en psychiatrische opnames vergeleken met de algemene bevolking — ook ná een succesvolle transitie.

Genderdysforie en comorbiditeit

Genderdysforie gaat in veel gevallen samen met andere psychische aandoeningen: autismespectrumstoornis, depressie en angststoornissen, borderline persoonlijkheidsstoornis, ADHD, vroegkinderlijk trauma of misbruik, en eetstoornissen.

Wanneer genderdysforie wordt behandeld via medische transitie, maar de comorbide aandoeningen niet of onvoldoende worden aangepakt, verdwijnen de klachten niet. Ze verschuiven, of worden tijdelijk overschaduwd door de opwinding van de transitie — de "roze wolk" — om daarna opnieuw op te spelen.

"Ik dacht dat het over zou gaan"

Sarah (32), die op haar 24e een borstamputatie onderging als onderdeel van haar FTM-transitie, beschrijft het zo: "Na de operatie voelde ik me een half jaar geweldig. Eindelijk. Maar daarna kwamen de angsten en de depressie terug, net zoals vroeger. Ik begreep niet waarom. Ik had toch gedaan wat ik moest doen?"

Wat de wetenschap zegt over oorzakelijkheid

Het Cass Review (2024) concludeerde dat de wetenschappelijke onderbouwing voor medische transitie bij jongeren zwak is. Er is onvoldoende bewijs dat medische interventie leidt tot verbeterde psychische uitkomsten op de lange termijn.

Geen simpele antwoorden

Dit artikel pleit niet voor of tegen transitie als zodanig. Maar wie psychische klachten heeft en overweegt te transitioneren, doet er verstandig aan om deze klachten ook apart te laten behandelen.

Bronnen en verder lezen

• Dhejne et al. (2011). Long-term follow-up of transsexual persons. PLOS ONE.
• Cass Review (2024). Independent review of gender identity services for children and young people. NHS England.
• Zucker, K.J. (2019). Debate: Rapid-onset gender dysphoria. Journal of Child Psychology and Psychiatry.