De redenering is symmetrisch: als het voor jongens logisch is om eerst te onderzoeken of een testosterontekort bijdraagt aan genderdysforie, dan geldt hetzelfde voor meisjes en oestrogeen. Toch wordt ook bij meisjes die zich aanmelden bij genderklinieken zelden systematisch gekeken naar de hormonale status van het eigen geslacht.

Wat doet oestrogeen met het vrouwelijke lichaam?

Oestrogeen is het primaire vrouwelijke geslachtshormoon en stuurt de ontwikkeling van vrouwelijke lichaamskenmerken: borsten, heupbreedte, huidtextuur, vetverdeling en menstruatiecyclus. Bij meisjes die tijdens de puberteit te weinig oestrogeen aanmaken, verloopt deze ontwikkeling vertraagd of onvolledig.

Een meisje met een suboptimaal oestrogeenniveau kan een platter borst ontwikkelen, minder uitgesproken vrouwelijke lichaamscontouren, onregelmatige of uitblijvende menstruatie, en een huid die minder typisch vrouwelijk aanvoelt. Dit zijn precies de kenmerken die meisjes met genderdysforie vaak als bron van hun ongemak noemen.

Oorzaken van oestrogeentekort bij meisjes

Een te laag oestrogeenniveau bij meisjes kan verschillende oorzaken hebben:

• Primaire ovariële insufficiëntie: de eierstokken produceren onvoldoende hormonen, soms door genetische oorzaken (zoals het Turner-syndroom)
• Hypothalamische amenorroe: stress, ondergewicht of intensief sporten onderdrukt de hormooncyclus vanuit de hersenen
• PCOS: bij polycysteus-ovariumsyndroom is de hormonale balans verstoord
• Schildklieraandoeningen: een traag werkende schildklier beïnvloedt de geslachtshormoonproductie
• Chronische stress en slaapgebrek: onderdrukt de gehele hormonale as

De paradox van testosteron bij oestrogeentekort

Wanneer een meisje met een laag oestrogeenniveau testosteron krijgt toegediend — de standaardbehandeling voor meisjes die willen transitioneren naar man — wordt het testosteron de resterende oestrogeenproductie verder onderdrukt. De hormonale basis van het vrouwelijke lichaam wordt actief afgebroken, terwijl het oorspronkelijke probleem nooit werd aangepakt.

PCOS en genderdysforie

Onderzoek heeft een opvallend hoge prevalentie van PCOS aangetoond bij meisjes die zich aanmelden bij genderklinieken. PCOS gaat gepaard met verhoogd testosteron, onregelmatige menstruatie, acne en soms meer androgyne lichaamskenmerken. Toch wordt PCOS in de meeste genderklinieken niet systematisch opgespoord als mogelijke bijdragende factor.

Wat de klinische praktijk zou moeten doen

Vóórdat testosteron wordt voorgeschreven aan een meisje met genderdysforie, zou elke kliniek minimaal het volgende moeten meten en beoordelen:

• Volledig hormoonprofiel: oestradiol, FSH, LH, testosteron, SHBG, DHEA-S, prolactine
• Schildklierfunctie (TSH, vrij T4)
• Echo van de eierstokken om PCOS uit te sluiten
• Beoordeling van gewicht, eetpatroon en stressniveau als hormonale factoren
• Bij tekorten: behandeling en evaluatie van het effect op de dysforie na zes tot twaalf maanden

---

Bronnen:

• Baba T et al. (2007). Association between polycystic ovary syndrome and female-to-male transsexuality. Human Reproduction. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• Cass H. (2024). Independent Review of Gender Identity Services for Children and Young People. cass.independent-review.uk